40 metrów pod ziemią, w wykutych w skale korytarzach, gdzie temperatura przez cały rok utrzymuje się na poziomie 10 stopni Celsjusza, można poczuć jak wyglądała praca górników sprzed dwóch czy trzech stuleci. Podziemna Trasa Turystyczna w Tarnowskich Górach to jedyne takie miejsce w Polsce – dawna kopalnia kruszców srebronośnych, gdzie zwiedzanie odbywa się autentycznymi wyrobiskami z XVIII i XIX wieku. Od 2017 roku obiekt znajduje się na liście UNESCO, co stawia go obok Wieliczki w gronie najważniejszych polskich zabytków techniki.
- autentyczne korytarze sprzed XVIII wieku
- przejazd łodzią przez zalane fragmenty
- unikalny system odwadniania kopalni
- bogata historia górnictwa w regionie
- multimedialna wystawa w nadszybiu
Podziemne miasto wykute w dolomitach
Trasa ma 1740 metrów długości i kształt trójkąta, łącząc ze sobą trzy historyczne szyby górnicze o nazwach Anioł, Żmija i Szczęść Boże. To jednak tylko niewielki fragment tego, co górnicze pokolenia wykuły pod Tarnowskimi Górami – łączna długość wszystkich chodników to około 150 kilometrów podziemnych korytarzy.
Spacer prowadzi przez przodki górnicze różnej wysokości, transportowe chodniki i imponujące komory wydrążone w triasowych wapieniach. Niektóre z tych komór mają od 500 do 2000 metrów kwadratowych powierzchni. Nie każdy fragment trasy pozwala swobodnie się wyprostować – strop bywa nisko, więc wygodne obuwie i gotowość do schylania się będą przydatne.
Największą atrakcją dla zwiedzających jest przejazd łodzią przez zalane fragmenty kopalni. Ten odcinek ma niemal 300 metrów i kursuje między dwoma przystaniami przy szybach. Wiosłują przewodnicy, a turyści mijają podziemne kanały, gdzie niegdyś funkcjonował skomplikowany system odwadniania kopalni.
Srebro wydobywane w Tarnowskich Górach trafiało aż do Chin, gdzie wykorzystywano je do produkcji monet. W XIX wieku cynk z tutejszych złóż stanowił niemal połowę światowego zapotrzebowania na ten surowiec.
Historia kopalni od XVI wieku do dziś
Pierwsze wzmianki o górnictwie w Tarnowskich Górach pochodzą z 1526 roku, kiedy Zygmunt I Stary nadał miastu przywilej górniczy. Odkryto tu bogate złoża galeny – siarczku ołowiu z domieszką srebra – i przez kolejne stulecia region żył wydobyciem.
W 1784 roku powstała Królewska Kopalnia Fryderyk, której zadaniem było ożywienie produkcji srebra i ołowiu. Funkcjonowała do 1911 lub 1912 roku, gdy zamknięto ją z powodu nierentowności. W latach 20. XX wieku próbowano jeszcze reaktywować wydobycie, ale bez powodzenia. Podziemia pozostały opuszczone przez kilkadziesiąt lat.
Dopiero w 1976 roku otwarto tutaj trasę turystyczną, udostępniając zwiedzającym fragmenty dawnych wyrobisk. W 2004 roku podziemia wraz ze Sztolnią Czarnego Pstrąga uznano za pomnik historii, a w 2017 wpisano na listę UNESCO jako część większego wpisu obejmującego system gospodarowania wodami podziemnymi.
Co zobaczysz podczas zwiedzania
Przed zejściem pod ziemię warto zajrzeć do multimedialnej wystawy w budynku nadszybia. Prezentuje ona historię kopalni, geologię regionu oraz techniki wydobycia i odwadniania podziemi. To dobry punkt wyjścia, żeby zrozumieć kontekst tego, co czeka w głębinach.
Sam spacer podziemiami to podróż przez autentyczne stanowiska pracy górników. Można zobaczyć dawne narzędzia, wykute w skale przodki i chodniki transportowe o różnych wysokościach – zależnie od tego, jak bogata była żyła i ile czasu poświęcono na drążenie. W 2012 roku trasę udźwiękowiono, więc podczas wędrówki słychać odgłosy ciężkiej pracy, jadących wózków, robót strzałowych czy symulację zawału. To dodaje atmosfery i pozwala lepiej wyobrazić sobie warunki pracy pod ziemią.
Temperatura w podziemiach wynosi stale około 10 stopni, niezależnie od pory roku. Latem to przyjemne ochłodzenie, zimą trzeba się odpowiednio ubrać. Wilgotność jest wysoka, a oświetlenie ograniczone do lamp elektrycznych – naturalnego światła tu nie ma.
Kopalnia jest dostosowana dla osób z niepełnosprawnościami ruchowymi – funkcjonują podjazdy i możliwość poruszania się na wózku inwalidzkim po trasie podziemnej.
Dla kogo jest ta atrakcja
Trasa sprawdzi się praktycznie dla każdego, kto nie ma problemów z zamkniętymi przestrzeniami i potrafi przejść ponad kilometr w nieco wymagających warunkach. Rodziny z dziećmi chętnie tu przyjeżdżają – przejazd łodzią i klimat podziemnej przygody działają na wyobraźnię młodszych zwiedzających.
Miłośnicy historii techniki i przemysłu znajdą tu autentyczne ślady górniczej pracy z czasów, gdy wydobycie odbywało się ręcznie, przy świetle pochodni. Dla osób zainteresowanych geologią ciekawym elementem będą triasowe dolomity i wapienie, w których wykuto korytarze.
Warto pamiętać, że to nie jest muzeum z eksponatami za szybą – to prawdziwa kopalnia z surowymi warunkami. Strop bywa niski, podłoże nierówne, a wilgoć odczuwalna. Dla niektórych to właśnie jest wartość tego miejsca – autentyczność, której nie da się odtworzyć w nowoczesnej przestrzeni wystawienniczej.
Informacje praktyczne – ceny i godziny otwarcia
Kopalnia jest czynna przez cały rok, choć konkretne godziny otwarcia mogą się różnić w zależności od sezonu. Zwiedzanie odbywa się wyłącznie z przewodnikiem w zorganizowanych grupach – nie ma możliwości samodzielnego spaceru po trasie.
Ceny biletów są zróżnicowane: bilety normalne, ulgowe dla dzieci i młodzieży oraz rodzinne. Warto sprawdzić aktualne cenniki przed wizytą, ponieważ mogą się zmieniać. Rezerwacja z wyprzedzeniem jest zalecana, szczególnie w weekendy i podczas wakacji, gdy kopalnia przyciąga sporo zwiedzających.
Samo zwiedzanie trwa około 2-2,5 godziny, wliczając czas spędzony na wystawie multimedialnej. Trzeba doliczyć jeszcze czas na dojazd i ewentualnie zwiedzenie innych atrakcji w Tarnowskich Górach, jak Sztolnia Czarnego Pstrąga – kolejny obiekt z listy UNESCO, gdzie zwiedzanie odbywa się w całości łodzią przez 600 metrów podziemnych korytarzy.
Jak dojechać do Tarnowskich Gór
Tarnowskie Góry leżą w województwie śląskim, niedaleko Katowic i Gliwic. Samochodem z Katowic to około 30 kilometrów, z Gliwic podobnie. Kopalnia znajduje się przy ulicy Szczęść Boże 81, w centrum miasta – jest dobrze oznakowana i łatwa do znalezienia.
Dojazd komunikacją publiczną też nie sprawia problemu. Do Tarnowskich Gór docierają pociągi regionalne z większych miast Śląska, a z dworca kolejowego do kopalni można dojść pieszo lub dojechać lokalnym autobusem. Parking przy kopalni jest dostępny dla zmotoryzowanych.
Warto połączyć wizytę w kopalni z wizytą w Sztolni Czarnego Pstrąga – oba obiekty tworzą wspólny wpis UNESCO i razem dają pełniejszy obraz historii górnictwa w regionie. Na zwiedzenie obu miejsc trzeba zarezerwować cały dzień.
Adres: ul. Szczęść Boże 81, 42-600 Tarnowskie Góry
Temperatura w podziemiach: około 10°C przez cały rok
Zalecane ubranie: ciepłe okrycie i wygodne obuwie na płaskiej podeszwie
Czas zwiedzania: około 2-2,5 godziny
Dostępność: obiekt przystosowany dla osób z niepełnosprawnościami ruchowymi