Muzeum Historii Katowic to miejsce, które pokazuje przeszłość miasta od zupełnie innej strony niż standardowe muzea regionalne. Zamiast gablot z eksponatami dostajemy autentyczne wnętrza kamienicy z początku XX wieku, gdzie można zobaczyć jak naprawdę żyli katowickie mieszczaństwo. Główna siedziba mieści się w secesyjnej kamienicy przy ulicy ks. Szafranka 9, a do tego muzeum prowadzi jeszcze dwa oddziały – w zabytkowym Nikiszowcu i przy ulicy Kopernika.
To największe muzeum miejskie w Katowicach, które powstało w 1983 roku, kontynuując działalność wcześniejszego społecznego muzeum.
- autentyczne wnętrza z początku XX wieku
- niezwykłe wystawy multimedialne
- kolekcja pasteli Witkacego
- bogata historia Katowic
- oddział w zabytkowym Nikiszowcu
Secesyjna kamienica pełna historii
Budynek główny muzeum to zabytkowa kamienica czynszowa wzniesiona w 1908 roku. Sam obiekt jest już eksponatem – symbolizuje czasy największego rozbuchania Katowic, gdy miasto rosło w tempie górniczego szybiku. Ekskluzywne wnętrza wynajmowali wtedy najzamożniejsi mieszkańcy, a dziś można przejść się po tych samych korytarzach i pokojach.
Wystawy rozłożone są na trzech piętrach. Na pierwszym i ostatnim znajdują się ekspozycje stałe, a środkowe piętro przeznaczone jest na wystawy czasowe. Przed wejściem do kamienicy stoi posąg Stanisława Ignacego Witkiewicza w naturalnej wielkości – nawiązanie do jednej z najliczniejszych na świecie kolekcji pasteli tego artysty, którą dysponuje muzeum.
Co konkretnie zobaczysz w środku
Sztandarowa wystawa stała to rekonstrukcja dwóch typów mieszkań z okresu budowy kamienicy. Pierwsze to ogromne, 310-metrowe lokum najzamożniejszych katowickich mieszczan. Drugie – skromniejsze, ale wciąż przestronne 150-metrowe mieszkanie klasy średniej. Obie aranżacje pokazują życie codzienne i odświętne z pierwszych trzech dekad XX wieku, wykorzystując oryginalną przestrzeń kamienicy z zachowanymi detalami architektonicznymi.
Druga wystawa stała nosi tytuł „Z dziejów Katowic” i prowadzi przez historię miejscowości od pradziejów aż po moment nadania praw miejskich. Eksponaty uzupełnione są materiałami multimedialnymi, więc nie grozi tu muzealny zastój. Wystawa pokazuje wiejskie początki osady i jej przemiany związane z rozwojem przemysłu – bez tego kontekstu trudno zrozumieć fenomen współczesnych Katowic.
Muzeum posiada w swoich zbiorach 26 portretów Asymetrycznej Damy autorstwa Witkacego – jedną z najcenniejszych kolekcji tego artysty na świecie. W zbiorach znajdują się też fotografie Józefa Dańdy i Anny Chojnackiej, grafiki Pawła Stellera oraz porcelana z huty „Franciszka”.
Muzeum prowadzi kilka działów tematycznych: Historii, Sztuki, Etnologii Miasta, Fotografii oraz Teatralno-Filmowy. Każdy z nich gromadzi zbiory dokumentujące różne aspekty życia miasta i jego mieszkańców.
Oddział w sercu Nikiszowca
Dział Etnologii Miasta działa przy ulicy Rymarskiej 4, w zabytkowym osiedlu górniczym Nikiszowiec. To zupełnie inna historia niż w głównej kamienicy. Budynek mieścił kiedyś pralnię, magiel i łaźnię publiczną – z pralni korzystali mieszkańcy osiedla jeszcze w latach 80. XX wieku.
Od 2009 roku obiekt przeszedł gruntowną modernizację i dziś prezentuje eksponaty dokumentujące kulturę środowisk robotniczych. Można tu zobaczyć jak wyglądało życie rodzinne i religijne górników, poznać ich obyczajowość i kulturę zawodową. W zbiorach znajdują się też dzieła malarzy nieprofesjonalnych, zwłaszcza twórców skupionych w Grupie Janowskiej.
W budynku działa Punkt Informacji Turystycznej, gdzie dostaniesz darmowe mapki osiedla i informatory o regionie. Jest też sklep muzealny z wydawnictwami i pamiątkami.
Dla kogo to muzeum
Przede wszystkim dla osób zainteresowanych historią Śląska i Katowic – tutaj można zobaczyć jak miasto ewoluowało z małej osady w wielki ośrodek przemysłowy. Autentyczne wnętrza mieszkalne przyciągają też miłośników designu i historii codzienności – to nie rekwizyty teatralne, tylko rzeczywiste przedmioty z epoki, ułożone tak jak funkcjonowały sto lat temu.
Rodziny z dziećmi też znajdą tu coś dla siebie, zwłaszcza jeśli dzieciaki lubią oglądać „jak było kiedyś”. Multimedia na wystawie o dziejach Katowic sprawiają, że zwiedzanie nie nudzi. Oddział w Nikiszowcu to dodatkowa wartość – samo osiedle górnicze warte jest spaceru, a muzeum dopełnia obrazu życia w takiej społeczności.
Początki muzeum są związane z działalnością społeczną z lat 70. XX wieku. Większość pierwszych eksponatów pochodziła od mieszkańców miasta, a w kompletowaniu zbiorów uczestniczyli harcerze. Izba Muzealna powstała w 1972 roku przy ulicy Dworcowej 13a.
Ile czasu poświęcić na zwiedzanie
Na spokojne obejrzenie głównej siedziby przy ulicy Szafranka warto zarezerwować około 1,5-2 godzin. Jeśli chcesz dokładnie przyjrzeć się detalom w zrekonstruowanych mieszkaniach i przeczytać opisy na wystawie historycznej, może to zająć nawet dłużej. Miłośnicy fotografii spędzą tu jeszcze więcej czasu – wnętrza kamienicy są bardzo fotogeniczne.
Oddział w Nikiszowcu to dodatkowa godzina, plus czas na spacer po samym osiedlu. Warto połączyć te dwie lokalizacje w jeden dzień – dają kompletny obraz Katowic: od zamożnego centrum po robotnicze dzielnice.
Informacje praktyczne – ceny, godziny, dojazd
Oddział Muzeum Historii Katowic – Dział Etnologii Miasta przy ulicy Rymarskiej 4 w Nikiszowcu jest otwarty od wtorku do piątku w godzinach 10:00-18:00, w soboty 10:00-16:00, a w niedziele 11:00-15:00. Poniedziałki to dzień wolny. Ostatnie wejście możliwe jest 30 minut przed zamknięciem. Muzeum jest nieczynne w dni świąteczne: 1 stycznia, 6 stycznia, w Wielki Piątek, Wielką Sobotę, Wielkanoc, Boże Ciało, 15 sierpnia, 1 listopada, 11 listopada, 25 grudnia i 31 grudnia.
Do głównej siedziby przy ulicy ks. Szafranka 9 najłatwiej dojechać komunikacją miejską – budynek znajduje się w centrum miasta. W godzinach otwarcia działa sklep muzealny z szeroką ofertą wydawniczą. Muzeum oferuje zwiedzanie z przewodnikiem oraz warsztaty – kontakt pod numerem telefonu 32 256 18 10 wewnętrzny 117 lub mailowo: [email protected].
Do Nikiszowca można dojechać tramwajem – osiedle ma dobre połączenie z centrum. Warto sprawdzić aktualne ceny biletów i godziny otwarcia głównej siedziby bezpośrednio przed wizytą na stronie muzeum lub telefonicznie.