Archikatedra Chrystusa Króla w Katowicach to jedna z największych świątyń w Polsce – monumentalny budynek z kolumnadą i kopułą, który zmienia wyobrażenie o architekturze sakralnej XX wieku. Wznosi się w centrum Katowic przy ulicy Plebiscytowej, a jej budowa trwała prawie 30 lat, od 1927 do 1955 roku. To nie tylko centrum religijne archidiecezji katowickiej, ale też miejsce z bogatą historią i ciekawą architekturą, które przyciąga zarówno wiernych, jak i miłośników sztuki.
Warto tu zajrzeć choćby po to, żeby zobaczyć, jak wielkie mogą być polskie katedry i jak różnorodne style architektoniczne udało się połączyć w jednej budowli.
- imponująca kolumnada z ośmioma kolumnami korynckimi
- wnętrza w stylu art déco
- bogata historia budowy katedry
- monumentalna kopuła o wysokości 64 metrów
- pomnik historii uznany przez prezydenta Duda
Historia budowy katedry w Katowicach
Wszystko zaczęło się w 1925 roku, kiedy papież Pius XI utworzył diecezję katowicką. Pierwszym biskupem został August Hlond, a jako tymczasową katedrę wyznaczono kościół świętych Piotra i Pawła. Od razu jednak ogłoszono konkurs architektoniczny na budowę nowej, większej świątyni, która miała być godnym centrum młodej diecezji.
Projekt wygrali architekci Zygmunt Gawlik i Franciszek Mączyński. Pierwsze wykopy pod fundamenty rozpoczęto już dwa lata później, w 1927 roku. Nikt wtedy nie przypuszczał, że budowa potrwa niemal trzy dekady.
Prace przeciągały się z wielu powodów – najpierw przez problemy finansowe, potem przez wybuch II wojny światowej. W czasach PRL-u sytuacja była jeszcze trudniejsza. Budowę dokończono w dużej mierze dzięki pracy społecznej wiernych i kleryków Śląskiego Seminarium Duchownego, którzy dosłownie własnymi rękami pomagali przy wykończeniu wnętrz.
Konsekracja odbyła się 30 października 1955 roku, ale nie przeprowadził jej żaden z biskupów katowickich – władze komunistyczne wysiedliły ich z diecezji. Uroczystości dokonał biskup częstochowski Zdzisław Goliński. Prace wykończeniowe ciągnęły się jeszcze prawie do drugiej połowy lat 60. XX wieku.
W grudniu 2017 roku prezydent Andrzej Duda ustanowił zespół katedralny – wraz z kurią metropolitalną i ogrodem – pomnikiem historii.
Architektura i wymiary archikatedry
Katedra robi wrażenie już z daleka. Ma 101 metrów długości i 50 metrów szerokości, a jej kubatura wynosi około 120 tysięcy metrów sześciennych. To sprawia, że jest jedną z największych katedr w Polsce – większą niż wiele znanych świątyń w kraju.
Budynek reprezentuje styl klasycyzujący z elementami nawiązującymi do baroku. Przed głównym wejściem stoi monumentalna kolumnada – osiem kolumn korynckich ułożonych parami, które tworzą imponujący portyk. Nad wejściem widnieje łaciński napis „Soli Deo Honor Et Gloria”, czyli „Tylko Bogu cześć i chwała”.
Całość wieńczy kopuła na niskim tamburze, która ma 64 metry wysokości. Ciekawostka – pierwotnie projektowano ją znacznie wyższą, aż o 38 metrów. Gdyby zrealizowano pierwotny plan, kopuła byłaby jeszcze bardziej dominująca w panoramie miasta.
Wnętrza katedry to zupełnie inna estetyka niż monumentalna fasada. Zaprojektował je Mieczysław Król w stylu art déco, który w latach 20. i 30. XX wieku był na szczycie popularności. Układ przestrzeni opiera się na centralnym ośmioboku otoczonym czterema kaplicami. Elementy rzeźbiarskie wykonał Jerzy Egon Kwiatkowski.
Wnętrze jest obszerne i płaskie, co ułatwia poruszanie się. Przestrzeń sprawia wrażenie jasnej i otwartej, mimo monumentalnych rozmiarów budowli.
Panteon Górnośląski w krypcie katedry
W podziemiach archikatedry znajduje się Panteon Górnośląski – miejsce pamięci związane z historią regionu. To również lokalizacja kościoła akademickiego, który pełni funkcję centrum modlitwy i spotkań dla katolickiej społeczności studenckiej w Katowicach.
Krypta przeszła gruntowny remont, który trwał od czerwca 2023 roku do stycznia 2025 roku. Nowy wystrój zaprojektowała architekt Alina Solik-Wenklar. 5 stycznia 2025 roku biskup Marek Szkudło pobłogosławił odnowioną przestrzeń i konsekrował nowy ołtarz.
Co niedzielę spotykają się tu studenci z Duszpasterstwa Akademickiego Centrum – jednego z ważniejszych ośrodków formacji duchowej dla młodych dorosłych w mieście. Krypta ma swoją atmosferę, zupełnie inną niż górny kościół – bardziej kameralną i osobistą.
Kopuła katedry jest niższa od pierwotnie projektowanej aż o 38 metrów – gdyby zrealizowano oryginalny plan, byłaby jeszcze bardziej widoczna w panoramie Katowic.
Dla kogo jest Katedra Chrystusa Króla
To miejsce dla różnych grup odwiedzających. Przede wszystkim dla wiernych – katedra jest centrum życia religijnego archidiecezji katowickiej i funkcjonuje jako zwykła parafia z regularnym harmonogramem mszy.
Miłośnicy architektury znajdą tu interesujący przykład monumentalnej świątyni XX wieku, która łączy klasycyzm z art déco. Nie każdy dzień można zobaczyć tak dużą kopułę i kolumnady w polskich miastach.
Studenci i młodzi dorośli związani z Duszpasterstwem Akademickim traktują kryptę jako swoje miejsce – odbywają się tu spotkania, msze i wydarzenia formacyjne.
Osoby interesujące się historią Śląska docenią kontekst powstania katedry – związany z utworzeniem diecezji katowickiej po plebiscycie i włączeniu części Górnego Śląska do Polski. To budowla, która nosi w sobie pamięć o burzliwym XX wieku w tym regionie.
Praktyczne informacje – godziny mszy i dojazd
Katedra jest czynna codziennie. Msze święte w dni powszednie odprawiane są o godzinach: 6:30, 7:30, 8:00, 12:00 i 18:00. W soboty msza wieczorna o 18:00. W niedziele i święta nabożeństwa odbywają się o 7:00, 9:00, 10:30, 12:00 i 18:00.
Wstęp do katedry jest bezpłatny, jak w większości kościołów w Polsce. Można wejść poza godzinami mszy, żeby spokojnie obejrzeć wnętrza.
Katedra znajduje się przy ulicy Plebiscytowej 49a w centrum Katowic, w kwartale ulic Powstańców, Wita Stwosza, Henryka Jordana i Plebiscytowej. To południowa część Śródmieścia, łatwo dostępna komunikacją miejską.
Przed katedrą znajduje się duży plac z miejscami parkingowymi, w tym dwa miejsca dla osób z niepełnosprawnościami tuż przy wejściu do windy. Kolejne dwa miejsca dla osób z niepełnosprawnościami są na ulicy w miejskiej strefie parkowania.
Dostępność dla osób z niepełnosprawnościami
Główne wejście prowadzi po wielu schodach i może być trudne do pokonania. Ale z płaskiego placu bocznego jest dostępne wejście przystosowane dla osób poruszających się na wózkach – z szerokimi drzwiami i windą prowadzącą bezpośrednio do wnętrza.
Wnętrze jest płaskie i obszerne, co daje swobodę poruszania się. Do krypty również można dojechać windą. W katedrze znajdują się dwie toalety – jedna dostosowana dla mężczyzn i osób z niepełnosprawnościami, druga dla kobiet z przewijakiem.
Ile czasu przeznaczyć na wizytę? Jeśli chcesz tylko zobaczyć wnętrza i architekturę, wystarczy 20-30 minut. Jeśli planujesz spokojnie obejrzeć detale, kryptę i Panteon Górnośląski, warto zarezerwować godzinę.
Kontakt: telefon 32 251 21 96, e-mail: [email protected]. Więcej informacji na stronie: katedra.wiara.pl
Układ wnętrza oparty jest na centralnym ośmioboku otoczonym czterema kaplicami – rozwiązanie nietypowe dla polskich kościołów i charakterystyczne dla stylu art déco.