W Jankowicach koło Pszczyny można zobaczyć żubry z bliska, a przy okazji dowiedzieć się, że pszczyńska hodowla tych majestatycznych zwierząt to najstarsza na świecie. Ośrodek Hodowli Żubrów i Edukacji Leśnej powstał przy rezerwacie „Żubrowisko” i daje możliwość obserwacji króla puszczy w bezpiecznych warunkach – zarówno dla ludzi, jak i dla zwierząt. To miejsce szczególne, bo to właśnie para żubrów z Pszczyny odegrała kluczową rolę w uratowaniu gatunku przed całkowitym wymarciem.
- najstarsza hodowla żubrów na świecie
- możliwość obserwacji w naturalnym środowisku
- ścieżka dydaktyczna z ciekawostkami
- widokowa wiata na rodzinne pikniki
- znaczenie dla ochrony gatunku
Najstarsza hodowla żubrów na świecie
Historia żubrów w pszczyńskich lasach sięga 1865 roku, kiedy książę Jan Henryk XI Hochberg sprowadził cztery osobniki z Białowieży do Lasów Murckowskich. Rok później wypuszczono je w Puszczy Pszczyńskiej, gdzie zwierzęta mogły swobodnie penetrować ponad 11 tysięcy hektarów lasów między Jankowicami a Cielmicami. Była to hodowla półwolna – żubry żyły na wolności, dokarmianie odbywało się tylko zimą, a rozmnażanie przebiegało bez kontroli człowieka.
Kiedy w 1919 roku żubry żyjące na wolności wyginęły, właśnie para z Pszczyny stała się fundamentem dla odbudowy populacji tego gatunku. Po II wojnie światowej system hodowli zmieniono na zamknięty, z ściśle określonym planem genetyczno-hodowlanym i całorocznym dokarmianiem.
Współczesna populacja żubra jest „słaba” genetycznie, bo została odrodzona z niewielkiej liczby osobników. To sprawia, że zwierzęta łatwo zapadają na choroby, dlatego rezerwat pozostaje zamknięty dla zwiedzających ze względów weterynaryjnych.
Co można zobaczyć w Ośrodku w Jankowicach
Sam rezerwat „Żubrowisko” zajmuje około 745 hektarów i żyje w nim stado liczące około 40 osobników. Większość tego terenu jest niedostępna – żubry potrzebują spokoju i minimalnego kontaktu z ludźmi. Dla zwiedzających przygotowano jednak zagrodę pokazową o powierzchni 10 hektarów, utworzoną w 2006 roku (początkowo pod nazwą Ośrodek Edukacyjny „Pszczyńskie Żubry”).
W zagrodzie pokazowej można obserwować żubry linii pszczyńskiej – jednej z dwóch linii hodowlanych tego gatunku. Z wiaty widokowej rozciąga się widok na łąkę i stanowiska karmowe. Przy niepogodzie wiata daje schronienie, a przy ładnej pogodzie można tu zrobić rodzinny piknik i spokojnie poobserwować zwierzęta.
Nie ma jednak gwarancji, że żubry będą akurat w widocznym miejscu. Najlepsze szanse na spotkanie ze stadem są rano, kiedy zwierzęta przychodzą do paśnika. Później mogą udać się głębiej w las – jest tam drugi paśnik, przy którym też czasem można je dostrzec.
Ścieżka edukacyjna „W krainie pszczyńskiego żubra”
Wokół zagrody pokazowej przebiega ścieżka dydaktyczna z 16 tablicami tematycznymi oraz małą architekturą. Spacer pozwala nie tylko obserwować żubry, ale też poznać ich historię, biologię i znaczenie dla ekosystemu. Na ogrodzeniu znajduje się duża tablica informacyjna z ciekawostkami przyrodniczymi o żubrach i ich dziejach w Pszczynie.
Na terenie ośrodka stoi budynek dydaktyczny mieszczący salę konferencyjną i bibliotekę. Jest też stara leśniczówka z salą multimedialną, która świetnie nadaje się na prelekcje dla grup szkolnych. Salę trzeba wcześniej zarezerwować.
Dla kogo jest ten ośrodek
Miejsce idealne dla rodzin z dziećmi – dzieci są zazwyczaj zachwycone widokiem tak dużych zwierząt, a jednocześnie można im opowiedzieć o ochronie przyrody w sposób praktyczny, nie tylko teoretyczny. Ścieżka edukacyjna jest przystępna, spacer nie wymaga specjalnego przygotowania fizycznego.
Ośrodek odwiedza też wiele grup zorganizowanych – przedszkolaki, szkoły podstawowe i ponadpodstawowe, studenci kierunków przyrodniczych. Prowadzone są tu zajęcia edukacyjne, warsztaty i plenery przyrodnicze.
Miłośnicy przyrody i fotografii również znajdą tu coś dla siebie. Żubr to zwierzę imponujące – dorosły samiec może ważyć nawet 900 kilogramów. Obserwacja tych spokojnych, potężnych zwierząt w naturalnym otoczeniu to zupełnie inne doświadczenie niż oglądanie ich w zoo.
Ile czasu zarezerwować na wizytę
Na spokojne zwiedzanie warto przeznaczyć około godziny. Jeśli żubry będą akurat przy paśniku, można poobserwować je dłużej – warto mieć ze sobą lornetkę. Dla grup szkolnych z prelekcją w sali multimedialnej wizyta może potrwać 1,5-2 godziny.
Dobrze połączyć wycieczkę do Jankowic z wizytą w pobliskiej Pszczynie – tam znajduje się piękny zamek i park, a także druga Zagroda Żubrów w Parku Pszczyńskim (choć obecnie jest zamknięta z powodu prac remontowych).
Godziny otwarcia i ceny biletów
Ośrodek jest otwarty sezonowo z różnymi godzinami w zależności od pory roku:
- Od maja do września: dla turystów indywidualnych wtorek-piątek 10:00-17:00, soboty i niedziele 10:00-20:00
- Od października do kwietnia: wtorek-piątek 10:00-16:00, soboty i niedziele 10:00-17:00 (do zmierzchu)
- Grupy zorganizowane: po wcześniejszym uzgodnieniu, wtorek-sobota 9:00-16:00
- Poniedziałki: ośrodek nieczynny
Ścieżka przyrodnicza wokół zagrody jest dostępna dla zwiedzających w tych samych godzinach co zagroda pokazowa.
Wstęp do ośrodka jest bezpłatny – to rzadkość w przypadku tego typu atrakcji. Warto jednak wspomóc działalność ośrodka dobrowolną wpłatą.
Jak dojechać do Jankowic
Ośrodek znajduje się we wsi Jankowice na terenie Nadleśnictwa Kobiór, w niewielkiej odległości od Tychów, Pszczyny i Bielska-Białej. Adres: ul. Żubrów 151, Jankowice.
Najwygodniej dojechać samochodem – z Pszczyny to około 10 kilometrów, z Tychów podobnie. Parking znajduje się przy wjeździie do ośrodka. Z większych miast dojazd jest prosty – z Katowic czy Bielska-Białej to około 30-40 minut jazdy.
Dla osób planujących wizytę warto mieć kontakt do ośrodka: tel. 32/211-54-06 lub 539-987-171. Więcej informacji można znaleźć na stronie Nadleśnictwa Kobiór.