Zamek Piastowski to gotycka budowla z XIV wieku, która stoi w samym centrum Gliwic przy ulicy Pod Murami. Obiekt od 1960 roku pełni funkcję oddziału Muzeum w Gliwicach i mieści wystawę archeologiczno-historyczną poświęconą dziejom miasta i regionu. To jedno z najstarszych zachowanych budynków w mieście, choć jego pierwotne przeznaczenie do dziś budzi dyskusje wśród historyków.
Warto wiedzieć, że nazwa „Zamek Piastowski” jest stosunkowo młoda – pojawiła się dopiero w 1983 roku. Wcześniej, przez niemal cztery stulecia, budowlę nazywano dworem Cetrycza (Zettritz Hof).
- gotycka i renesansowa architektura
- wystawy archeologiczne z regionu
- historia wielokulturowości Gliwic
- audioprzewodniki i trasy spacerowe
- Centrum Informacji Kulturalnej
Historia obiektu – od baszt obronnych do muzeum
Początki budowli sięgają połowy XIV wieku i wiążą się z budową murów obronnych Gliwic. Istnieją teorie, że pierwotnie powstała jako rozbudowa dwóch baszt połączonych fragmentem miejskich fortyfikacji. Niektórzy historycy uważają jednak, że prawdziwy zamek książęcy Piastów stał w innym miejscu – nieopodal kościoła Wszystkich Świętych, gdzie dziś znajduje się plebania.
Obecny kształt budynek zawdzięcza Fryderykowi von Zettritz (Cetryczowi), który dzierżawił miasto w drugiej połowie XVI wieku. To on przeprowadził gruntowną przebudowę, łącząc dwie średniowieczne baszty dwupiętrowym budynkiem z cegły. Powstała w ten sposób konstrukcja łączy gotyk z renesansem.
W kolejnych stuleciach obiekt służył różnym celom – był arsenałem, więzieniem, a nawet folwarkiem. Ta historia pozostawiła ślady w architekturze, która przez lata ulegała licznym modyfikacjom. Dopiero w 1959 roku przeprowadzono gruntowną restaurację i przekształcono zamek w muzeum.
Choć nazwa sugeruje związek z dynastią Piastów, budowla prawdopodobnie nigdy nie była książęcą rezydencją. Pierwotny zamek Siemowita – księcia gliwickiego z początku XIV wieku – mógł stać w zupełnie innym miejscu.
Co zobaczysz w Zamku Piastowskim
Od września 2008 roku, po zakończeniu kompleksowej rewitalizacji, zamek prezentuje stałą wystawę „Gliwice – miasto wielu kultur”. Ekspozycja prowadzi przez pradzieje ziemi gliwickiej aż po czasy współczesne.
Większość prezentowanych zabytków pochodzi z wykopalisk archeologicznych prowadzonych na terenie powiatu gliwickiego. Zobaczysz tu znaleziska archeologiczne, przedmioty codziennego użytku, dokumenty i fotografie ilustrujące wielokulturową historię miasta. Gliwice przez wieki były miejscem, gdzie spotykali się Polacy, Niemcy, Żydzi i przedstawiciele innych narodowości – wystawa pokazuje tę różnorodność.
Sale wystawowe zajmują kilka poziomów. Sama architektura wnętrz, z zachowanymi elementami gotyckimi i renesansowymi, stanowi dodatkową atrakcję. Grube mury, sklepienia, wąskie przejścia – wszystko to tworzy klimat średniowiecznej budowli.
Na parterze działa Centrum Informacji Kulturalnej i Edukacji Regionalnej. Można tu bezpłatnie wypożyczyć audioprzewodniki (za kaucją) i wybrać się na spacer po Gliwicach. Do wyboru są dwie trasy: „Spacerem po Starym Mieście” i „Spacerem po Śródmieściu”. Przygotowano też specjalne wersje dla dzieci oraz nagrania w języku angielskim i niemieckim.
Dla kogo jest ta atrakcja
Zamek spodoba się przede wszystkim osobom zainteresowanym historią regionalną i archeologią. Jeśli lubisz muzea lokalne, które szczegółowo opowiadają dzieje konkretnego miejsca, to tutaj znajdziesz sporo materiału do przemyśleń.
Rodziny z dziećmi również mogą liczyć na udane zwiedzanie. Muzeum organizuje lekcje muzealne i zajęcia edukacyjne dla młodszych zwiedzających. Sama budowla z jej średniowiecznym klimatem potrafi rozbudzić wyobraźnię – dzieci często fascynują się basztami i grubymi murami.
Warto dodać, że zamek stanowi dobry punkt wyjścia do zwiedzania Starego Miasta w Gliwicach. Znajduje się w bezpośrednim sąsiedztwie zabytkowego centrum, więc można połączyć wizytę w muzeum ze spacerem po okolicy.
Ile czasu zajmuje zwiedzanie
Na spokojne obejrzenie wystawy warto przeznaczyć około godziny, może półtorej. Jeśli planujesz skorzystać z audioprzewodnika i wybrać się na spacer po mieście, dolicz kolejne 1-2 godziny w zależności od wybranej trasy.
Grupy mogą rezerwować zwiedzanie z przewodnikiem, co wydłuża czas wizyty, ale pozwala poznać więcej szczegółów i ciekawostek związanych z historią obiektu i miasta.
Przed zamkiem, na elewacji budynku, znajduje się infokiosk dostępny o każdej porze – można z niego skorzystać nawet wtedy, gdy muzeum jest zamknięte.
Rewitalizacja i nowoczesne oblicze muzeum
Lata 2005-2008 przyniosły gruntowną rewitalizację obiektu. Projekt współfinansowany był ze środków Unii Europejskiej i budżetu państwa. Był to najbardziej radykalny remont spośród wszystkich oddziałów Muzeum w Gliwicach po 1989 roku.
Prace obejmowały nie tylko remont techniczny budynku i jego otoczenia, ale też całkowitą reorganizację wystaw i stworzenie nowoczesnego centrum edukacyjnego. Dzięki tym inwestycjom zamek zyskał nowe życie i znacznie rozszerzoną ofertę dla zwiedzających.
Efekty są widoczne – sale wystawowe są dobrze oświetlone, ekspozycja przejrzyście zorganizowana, a sama budowla została zabezpieczona na kolejne dziesięciolecia. W otoczeniu zamku powstał uporządkowany skwer, na którym w 2014 roku odsłonięto pomnik Stefana Batorego.
Informacje praktyczne – ceny, godziny otwarcia, dojazd
Godziny otwarcia:
- Poniedziałek: nieczynne
- Wtorek: 11:00 – 16:00
- Środa: 11:00 – 18:00
- Czwartek: 11:00 – 18:00
- Piątek: 11:00 – 16:00
- Sobota: 10:00 – 17:00
- Niedziela: 10:00 – 17:00
Ceny biletów: Soboty są bezpłatne dla wszystkich zwiedzających. W niedziele obowiązuje 50% zniżka dla rodziców z dziećmi. Uczestnicy programu „Rodzina 3+” prowadzonego przez Urząd Miasta Gliwice oraz posiadacze Karty Seniora otrzymują 50% zniżki na bilety wstępu (po okazaniu odpowiednich dokumentów), a w niedziele przysługuje im wstęp wolny. Posiadacze Gliwickiej Karty Mieszkańca również korzystają z uprawnień do zniżek.
Rezerwacje dla grup: Zwiedzanie grupowe, oprowadzanie z przewodnikiem oraz lekcje muzealne można zarezerwować pod numerem telefonu +48 783 560 006. Zapisy przyjmowane są od poniedziałku do piątku w godzinach 9:00-16:00.
Kontakt: Zamek Piastowski, ul. Pod Murami 2, 44-100 Gliwice, tel. (48) 32 231 44 94.
Dojazd: Zamek znajduje się w ścisłym centrum Gliwic, tuż przy Starym Mieście. Można dojechać komunikacją miejską – przystanek znajduje się w pobliżu. Dla zmotoryzowanych dostępne są płatne parkingi w centrum miasta. Gliwice są dobrze skomunikowane – przez miasto przebiegają autostrady A1 i A4, więc dojazd z innych miast regionu nie stanowi problemu.