Kompleks Sztolni Fryderyk Tarnowskie Góry

Pod ulicami Tarnowskich Gór płynie woda przez korytarze wykute ponad 200 lat temu. Głęboka Sztolnia Fryderyk to fragment podziemnego systemu, który kiedyś odprowadzał wodę z królewskich kopalń srebra i ołowiu. Dziś można przepłynąć przez nią łodzią, schodzą na głębokość 20-30 metrów i pokonując 600 metrów trasy w stałej temperaturze 10 stopni. Od 2017 roku obiekt znajduje się na liście UNESCO.

To jedyna w Polsce sztolnia odwadniająca, którą zwiedzać można wyłącznie łodziami. I najdłuższa taka trasa w kraju.

Podziemny spływ łodziami przez historyczną sztolnię

Zwiedzanie zaczyna się od zejścia stromymi, krętymi schodami w dół jednego z dwóch szybów – Ewa lub Sylwester. Szyb Sylwester schodzi na 30 metrów, Ewa na 20. Które zejście będzie punktem startowym zależy od organizacji ruchu w danym dniu, bo zwiedzanie odbywa się ruchem wahadłowym.

Na dole czeka przystań i niewielkie łodzie, którymi grupa płynie przez 600-metrowy korytarz. Woda jest krystalicznie czysta, co widać przy świetle lamp przewodnika. Nazwa „Czarny Pstrąg” wzięła się właśnie od ryb żyjących w podziemnych wodach sztolni. W korytarzach panuje cisza przerywana tylko pluskaniem wody i głosem przewodnika opowiadającego o historii tarnogórskiego górnictwa.

Ściany sztolni noszą ślady pracy górników z XIX wieku. Co jakiś czas widać wmurowane kamienne tablice oznaczające postępy w drążeniu chodników. To autentyczne znaki pozostawione przez dwa pokolenia robotników, którzy przez lata budowali ten system.

Sztolnia Głęboka Fryderyk wraz z chodnikami pomocniczymi osiągnęła łączną długość około 17 kilometrów. Drążono ją mozolnie od 1821 do 1834 roku, czyli przez 13 lat.

Historia kopalni i systemu odwadniania

Królewska kopalnia Fryderyk powstała w 1784 roku i wydobywano z niej rudy ołowiowo-srebrowe. Problem pojawił się szybko – woda zalewająca podziemia. Istniejące kieraty konne nie dawały rady, więc w 1820 roku przystąpiono do projektowania nowego systemu odwadniania.

Początkowo myślano o odbudowie starej sztolni Krakowskiej z XVI wieku, ale pomiary wykazały, że nie będzie to skuteczne rozwiązanie. Zaprojektowano więc zupełnie nową sztolnię, położoną 1,8 metra niżej. Prace rozpoczęły się 21 kwietnia 1821 roku w Ptakowicach.

Plan zakładał 12 lat budowy i chodnik długości blisko 4570 metrów, który miał dotrzeć do szybu Adolf na terenie stacji wodociągowej Staszic. Sztolnia miała zapewnić grawitacyjny spływ wody z całego pola górniczego, eliminując potrzebę kosztownych maszyn parowych.

System działał sprawnie przez dziesięciolecia. Dziś Sztolnia Fryderyk to jedyna w Polsce wciąż czynna sztolnia odwadniająca – woda płynie tymi korytarzami nieprzerwanie od prawie 200 lat.

Co zobaczyć w okolicy – Zabytkowa Kopalnia Srebra

Trzy kilometry od Sztolni Czarnego Pstrąga znajduje się druga część kompleksu UNESCO – Zabytkowa Kopalnia Srebra. To zupełnie inna atrakcja, choć związana z tą samą historią górniczą regionu. W Kopalni Srebra zwiedzanie odbywa się pieszo, przez labirynt korytarzy i komór na różnych poziomach.

Warto zarezerwować sobie weekend i obejrzeć oba obiekty. Dostępne są bilety pakietowe, które pozwalają zwiedzić obie atrakcje tego samego dnia po wcześniejszej rezerwacji.

Tarnogórsko-Zabrzański kompleks górniczy to jedyny obiekt wpisany na listę UNESCO w województwie śląskim poza Auschwitz-Birkenau. Wpis z 9 lipca 2017 roku obejmuje podziemne trasy turystyczne oraz system gospodarowania wodami podziemnymi.

Dla kogo jest ta atrakcja

Sztolnia Czarnego Pstrąga przyjmuje dzieci od 4 roku życia. To dolna granica wieku – młodsze dzieci nie mogą wejść na trasę. Górnej granicy nie ma, choć trzeba liczyć się ze stromymi schodami prowadzącymi w dół szybu.

Obiekt nie jest dostosowany dla osób z niepełnosprawnościami ruchowymi ze względu na specyfikę terenu – schody, wąskie przejścia, łodzie.

Trasa sprawdzi się dla rodzin z dziećmi w wieku szkolnym, miłośników historii techniki i wszystkich ciekawych nietypowych atrakcji. Nie trzeba mieć specjalnego przygotowania fizycznego – spływ łodziami nie wymaga wysiłku, a schody pokonuje się spokojnie z przerwami.

Praktyczne informacje – ceny biletów i godziny otwarcia

Ceny biletów (2026):

• Bilet normalny: 73 zł
• Bilet ulgowy: 62 zł (młodzież szkolna do 26 lat)
• Bilet rodzinny 2+2: 248 zł
• Bilet rodzinny 2+1: 186 zł
• Bilet 60+: 62 zł
• Bilet grupowy dla młodzieży (min. 20 osób): 60 zł
• Bilet grupowy dla dorosłych (min. 20 osób): 67 zł

Zwiedzanie w językach obcych (angielski, niemiecki, czeski, rosyjski) wymaga wcześniejszej rezerwacji i kosztuje więcej – 105 zł bilet normalny, 95 zł ulgowy.

Godziny otwarcia:

• Kwiecień – październik: codziennie 9:00-17:00 (ostatnie wejście o 16:00)
• Listopad – marzec: wtorek-niedziela 10:00-15:00 (ostatnie wejście o 14:00)

Sztolnia jest nieczynna: 1 stycznia, w Wielkanoc, 1 listopada, 25-26 grudnia i 31 grudnia.

Czas zwiedzania: około 1 godziny

Temperatura: stała 10°C przez cały rok. Nawet w upalne lato warto zabrać kurtkę lub bluzę. Latem różnica między temperaturą na zewnątrz a pod ziemią może sięgać 20-30 stopni.

Jak dojechać i gdzie zaparkować

Sztolnia Czarnego Pstrąga znajduje się przy ulicy Repeckiej w Tarnowskich Górach. Przy obiekcie jest parking dla zwiedzających. Z centrum Tarnowskich Gór to około 10 minut jazdy samochodem.

Dojazd komunikacją miejską: z dworca PKP w Tarnowskich Górach kursują autobusy w kierunku ulicy Repeckiej. Warto sprawdzić aktualne rozkłady przed wyjazdem.

Rezerwacja biletów online jest zalecana, szczególnie w weekendy i wakacje. Zwiedzanie odbywa się wyłącznie z przewodnikiem w wyznaczonych godzinach, więc liczba miejsc w grupach jest ograniczona. Grupy zorganizowane powinny zgłosić się 15 minut przed wyznaczoną godziną – spóźnienie może skutkować brakiem możliwości wejścia na trasę.

Portal wylotu Głębokiej Sztolni Fryderyk, ozdobna budowla z 1834 roku w stylu neoklasycznym, znajduje się około 6 kilometrów od tarnogórskiego rynku w zalesionej dolinie rzeki Dramy na terenie gminy Zbrosławice.

Kontakt: telefon 32 285 49 96, e-mail [email protected]. Bilety można kupić online na stronie bilety.kopalniasrebra.pl.